Sağlık

Sağlıkta Zengin Veri

Sağlıkta Zengin Veri

Sağlıkta Zengin Veri, Günümüzde birçok endüstriyel alanda olduğu gibi uygulanmaya başlanan ve uygulanmaya devam eden var olan ve/veya üretilen verinin toplanması ve istatistiksel değerlendirme ile doğrulanmasıyla değerli hale getirilmesi, sağlık sektöründe de oldukça önemli bulunmaktadır. Bahsedilen “veri” sektörler değiştikçe türsel ve büyüklük olarak değişirken aynı zamanda değerlendirme anlamında da değişiklik gösterir. Yani bir başka ifadeyle; zengin veri aynı işlemi sektörler değiştikçe farklı yollardan gerçekleştirir.

Peki, neden zengin veri sağlık sektöründe uygulanmalı ve kabul edilen sistemlerden biri haline gelmeli? Bunun birkaç önemli örneği ve uygulama alanı mevcut. Aslında sağlık sektörü bahsedilen alan içerisinde oldukça geniş bir yelpazeye sahip. Hangi veriler toplanabilir, hangi istatistiksel uygulamalar bu verilere uygulanabilir, peki bu uygulamalar bu verilere ne yapar ve daha sonra veriler nasıl kullanılır..

İlk soru ile başlayacak olursak, sağlık sektörü geniş bir yelpaze. Bunun içerisine devlet ve özel sektör dahil olmak üzere kişi ve kurumlar bir anda dahil olur; hastaneler, doktorlar, ilaç üreticileri, ilaç mümessilleri, eczaneler, eczacılar,  ecza depoları, stok malzeme/lojistik birimleri, analistler, akademisyenler ve en önemlisi de hastalar.. Bu bahsi geçen sektörlerin her biri içerisinde birçok ürünü, o ürünlerin kullanımı, satın alması/satışı, geliştirilmesi ile ilintili farklı verileri toplarlar. Bu verilerin bazıları değerli sayılırken, birçok değerlendirmeye alınmayacak/ yanıltıcı veri de bulunur. İşte bu veriler değerlendirilirken, örneğin Biyoteknolojik ilaç üretiminde proses girdi ve çıktılarının başlangıçtaki önemi, proses sonrası veri değerlendirmesi ve daha sonra proses veriminin arttırılması adına DoE (Design Of Experiment) prensibi kullanılarak toplanan veri, başlangıç, devam ve sonuç kısımlarında istatistiksel olarak anlamdırılır ve bu değerlendirme ile toplam 10 sene sürebilen bu ilaç türlerinde üretimi kısaltabilen ve verimi artırabilen çalışmalar yapılmaktadır. Neredeyse tüm ilaç türlerinde bu uygulamalar zorunlu hale getirilmiştir ve ruhsatlandırma dosyaları bu verilerin değerlendirilmesi ile oluşturulmaktadır.

Bir başka uygulama ve geliştirmeye açık olan alan ise hastanelerdir. Hastanelerin içerisine hastalar, doktorlar, hemşireler, randevu sistemleri, hasta sonuç raporları, kullandıkları ilaçlar ve hastalanma sıklıkları, ilaç verilerinin kullanımı/satışı gibi verilerin işlendiği ortak alanlar, ecza depoları/stok ve bitmiş ürünler için uygulanan ortak veri sistemleri girmektedir. Bu alanlar için tüm verileri saklamak ve doğru değerlendirilebilmesi çoğunlukla yetersiz kalmakta veya çok önemli sayılabilecek veriler, veri fazlalığı sebebiyle kaybolmaktadır. Bu sıkıntıyı görmüş ve uygulamaya dahil etmiş kişi/kurumlar var elbette. Bunlar arasında Forbes Makalesinde bahsedilen ve Paris’te uygulanan birkaç hastane örnek gösterilebilir. Hastanenin ismi “Assistance Publique-Hôpitaux de” ve Paris’te toplam dört şubesi bulunuyor. Bu hastanede “10 sene içerisinde kayıt edilen en kritik vakalar” veri toplama uygulamasıyla hem araştırmacıların online görebildiği vaka istatistikleri hem de analistlerin hangi hastalıklar için hangi analizleri gerçekleştirdiklerini içeren veriler oluşturulmuştur. Aynı hastane “hastaneye günlük/haftalık gelen hasta sayılarının tutulması” ile hem hastanenin tahmini hasta kapasitesini çıkartabilir hem de doktorlar/hemşirelerin iş yüklerini bu verilere göre düzenleyerek fazla iş yükü, verimsiz tanı/operasyon ve hasta memnuniyetsizliğini en aza indirmişlerdir. Hastane bu uygulamalarıyla zengin veri işletimini hayata geçirmiş ve Dünya’nın en başarılı hastaneleri arasına ismini yazdırmıştır.

İlaçta ise bu örneklere analjezi kategorisine giren ürünler ile devam edilebilir. Amerika Birleşik Devletleri, analjezi adı verilen madde içerikli ilaçlar gastrointestinal rahatsızlık dahil olmak üzere sinir sistemi rahatsızlıklarına kadar kullanılır ve bu kullanımın fazlalığının Amerika’da yer alan trafik kazalarında oldukça etkili olduğu tespit edilmiştir. Bu problemin çözümü için 1.1 milyar dolar harcanmış ve Fuzzy Logix adı verilen firma çalışmayı sahiplenmiştir. Toplam 742 risk faktörü bu ilaç tiplerini kullanan hastalar için taranmıştır ve bunun için var olan ilaç ve hastane sigorta giriş taramaları kullanılmıştır. Bu bilgi bu tip ilaç kullanımının nerelerde ve nasıl etkiler gösterebildiği gibi bilgilere erişim sağlamış ve tüm sağlık sektörüne zengin bir veri bahşetmiştir.

Verinin yukarıdaki örnekler çoğaltılarak zenginleştirildiği ve yaşamın içerisine bahşedilerek hayatı kolaylaştırdığı yadsınamaz durumdadır. Bu verilerin bir an önce sağlık sektörü içerisinde uygulanabilecek farklı alanlar bulması zorunludur. Verinin büyüklüğünden daha önemli bir olgu varsa o da zengin ve içerikli olmasıdır. Bu örneklerin Türkiye için kullanılabilir hale gelmesi; hem sektörel hem de kamusal işlevleri hızlandıracak ve zengin veri, toplumsal saygınlığı arttıracaktır. Zengin veri işleyen bir Türkiye için doğru sektörel başlangıçların olması dileği ile…

Yazar Hakkında

Nilüfer Çakır

2010-2015 yılları arasında İstanbul Teknik Üniversitesi-Montana State University işbirliği ile gerçekleştirilen Biyomühendislik programı mezunuyum. Daha sonra yaklaşık 1 sene araştırma asistanı olarak Amerika Birleşik Devletleri Montana eyaletinde üniversitede çalıştım. Aynı zamanda Marmara Üniversitesi Biyomühendislik/Biyoinformatik alanında yüksek lisansımı tamamladım. 2016 senesi itibarı ile Türkiye'de sağlık sektörüne adıma attım ve Biyoteknolojik ilaç tedavisi üzerine uzmanlaşmaya karar verdim İlaç üretiminde proses geliştirilirken ve proses optimizasyonu için kullanılması gereken deney dizaynları ile birlikte proses sürdürülebilirliğini sağlayarak verimi artırmak amacı ile DoE (Design Of Experiment) alanında kendimi geliştirmeye karar verdim. ve bu gelişim hala devam etmektedir. Sağlık sektöründe sürdürülebilir ve devam edilebilirliği sağlamak amacı ile elde edilen verilerin doğru değerlendirilmesi ve bu değerlendirilen verilerin devamlılığının sağlanması adına veri bütünlüğü ve işlenebilirliğini desteklemekteyim. Bu anlayışın tüm sektörler gibi sağlık sektörüne de uygulanabilmesi, veri işleyiş trafiğinin kamu ve özel alan iş akışını hızlandıracağı inancındayım.

Yorum Yap

Powered by themekiller.com anime4online.com animextoon.com apk4phone.com tengag.com moviekillers.com